Home » UZMANLIK ALANLARI » Bireysel Psikoterapi » Fobiler (sosyal fobi, nesne fobileri)

Fobiler (sosyal fobi, nesne fobileri)

Anksiyete bozuklukları arasında yer alan sosyal fobi ; kişilerin topluluk önünde olmaktan kaçınmaları ile kendini gösteren yaygın bir bozukluktur. Sosyal fobisi olan kişiler, diğer insanlar tarafından tuhaf, utanç verici veya gülünç olarak değerlendirilmekten kaygı duyarlar. Kendi davranışlarından (örneğin yürüyüşleri, yemek yemeleri veya konuşmaları) veya korktuklarının belli olmasından (örneğin kızarmak, terlemek veya titremek) utanırlar. Bu durum kişide bedensel korku reaksiyonları (örneğin şiddetli kalp çarpıntısı, mide bulantısı, ishal veya kas gerilmesi) ortaya çıkmasına neden olarak ve kişiyi sürekli olarak bir kaçınma davranışına sürükler.
Bu korku her zaman aynı şiddette olmamakla beraber daha çok, kişinin gözlendiği veya değerlendirildiği durumlarda görülür, örneğin başkalarının olduğu yerlerde konuşmak veya yemek yemek gibi. Ancak doğrudan insanlarla ilişki içindeyken de ortaya çıkabilir, örneğin yabancılarla veya karşı cinsten biriyle konuşurken ya da kendi üstü olan birinin yanındayken.
Özellikle bilişsel davranışçı psikoterapi; sosyal fobide oldukça etkili bir tedavi sağlar. Bu tedavi yöntemi; çeşitli teknikler ve ödevlerle  hastanın kaygılarının nedenini araştırmasına ve korkularıyla yüzleşmesine imkan sağlar. Terapistin empatik yaklaşımı bu noktada çok önemlidir.

Özgül fobi; (nesne fobisi)  belirli bir nesneden ya da herhangi bir  durumdan belirgin ve sürekli bir korku duyma hali olarak tanımlanabilir. Kişinin korku duyduğu nesne (köpek, örümcek vb.) ya da durumla (karanlık, yalnız kalma vb.) karşı karşıya gelmesi , kişide her zaman yoğun bir anksiyete (kaygı ve endişe duyma) tepkisi doğurur.

Özgül Fobilerin Nedenleri
Deneyimsel öğrenme: Normalde korku uyandırmayan bir durum/nesnenin travmatik bir olayla birleşerek korku duymaya yol açması
Model alarak öğrenme: Kişinin bir diğerinin (örneğin anne/ babasının) tepkilerinden korkmayı öğrenmesi
Travma: Kişinin hoşa gitmeyen veya hasar verici bir deneyimi olması
Empati yoluyla öğrenme: Kişinin gözlediği bir olayda sanki kendini kurban yerine koyarak korku yaşaması
Dikkatte seçicilik: Tehdit olarak görülen durum/nesnelere yoğun dikkat gösterilmesi
Hazır olma: Evrimsel olarak insanların bazı nesne (yılan gibi)  ve durumlardan korkmaya yatkın olması

Korkulan ya da kaçınılan durumlara göre özgül fobiler aşağıdaki tiplere ayrılmaktadır:
Hayvan Tipi: Korkuyu kedi, köpek, böcek, yılan, kuş gibi hayvanlar başlatıyorsa bu tipe girmektedir. Hayvan tipi fobi genellikle çocukta başlamaktadır.
Doğal Çevre Tipi: Şimşek, fırtına, yüksek yerler ya da su gibi doğal çevrenin korku uyaranı olduğu durumlardır. Hayvan tipinde olduğu gibi çoğunlukla çocuklukta başlar.
Kan-Enjeksiyon-Yara Tipi: Kan ya da yara görme, enjeksiyon yapılması, enjeksiyon iğnesi görme gibi durumlarda yaşanan korkuyu ifade eder. Çoğunlukla aileseldir. Bu alt tipe giren fobik hastalar genellikle baş dönmesi ve bayılma hissinden yakınırlar. Diğer tiplere göre burada dikkat edilmesi gereken nokta, korku çoğu zaman bayılma ile sonuçlanabilir.
Durumsal Tip: Korkuyu toplu taşıma araçlarında bulunma, tüneller, köprüler, asansörler, uçakla seyahat etme, araba kullanma ya da diğer kapalı yerler gibi bir durum başlatıyorsa durumsal tip fobi kapsamına girmektedir.
Diğer tip: Korkuyu saydığımız uyaranlar dışında farklı durumlar başlatıyorsa diğer tip fobi kapsamında değerlendirilir.

Fobik bozukluk bu tiplerden birini ya da bir kaçını kapsıyor olabilir. Toplum örneklemlerinde yapılan çalışmalara göre yükseklik, böcek, fare ve örümcek en sık fobi yaratan uyaranlardandır.

Tedavi
Özgül fobi
tedavisinde en etkili yöntem yüzleştirmedir (exposure). Yüzleştirme tedavisi motivasyonu yeterli olan, depresif belirtilerin bulunmadığı, fobik uyaranın açıkça belli olduğu kişilerde uygulanabilir. Korku oluşturan nesne ve durumların gerçekte hiç bir tehlike oluşturmayacağı ve fobik uyaranla ilgili olası yanlış bilgiler konusunda yeteri kadar çalışıldıktan sonra (bilişsel tedavi), hastalar fobik uyaranla kademeli olarak (hafiften şiddetliye doğru) yüzleştirilir. Amaç hastaları gereksiz korku uyandıran uyarana karşı duyarsızlaştırmaktır.

Ayrıca

Panik Bozuklukları (Panik Atak)

Panik atak; birçok hastalıkla birlikte görülebilen, endişe, ölüm korkuları ve sıkıntı duygularını içinde barındıran ve ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*